Hacerül Esved’i selamlamak, Kâbe’yi tavaf ederken yerine getirilen sünnetlerden biridir. Hacerül Esved, Kâbe’nin doğu köşesinde bulunan ve tavafın başlangıç-bitiş noktasını gösteren mübarek taştır. İmkânı olan kişinin onu öpmesi, dokunması veya uzaktan eliyle işaret ederek selamlaması esastır. Bu ibadet sırasında başkalarına zarar vermemek, kalabalığın düzenini bozmamak ve ibadetin ruhuna uygun biçimde hareket etmek büyük önem taşır.
Hacerül Esved’i Selamlamanın Anlamı
Hacerül Esved’i selamlamak, tavafın her şavtında bu taşın hizasına gelindiğinde yapılan sünnet bir uygulamadır. Tavaf, Hacerül Esved’in bulunduğu köşeden başlar ve yine aynı noktaya gelindiğinde bir şavt tamamlanır. Bu nedenle taş, tavafın başlangıç ve bitiş çizgisini belirleyen önemli bir işarettir.
Selamlama sırasında amaç, taşa kutsallık atfetmek değil, Hz. Peygamber’in uygulamasına uymaktır. Müslümanlar Hacerül Esved’e yönelerek Allah’a ibadet eder ve tavafı O’nun rızasını kazanma niyetiyle gerçekleştirir. Taşın kendisinin bağımsız olarak fayda veya zarar verme gücüne sahip olduğuna inanılmaz.
Hacerül Esved’e yaklaşmak her zaman mümkün olmayabilir. Özellikle yoğun zamanlarda kalabalıkta ilerlemeye çalışmak, ibadet edenleri rahatsız etmek veya itişmeye neden olmak doğru değildir. Bu durumda uzaktan işaret ederek selamlamak, sünnete uygun ve güvenli bir seçenektir.
Hacerül Esved Nasıl Selamlanır?
Tavafa başlayan kişi, Hacerül Esved’in hizasına geldiğinde mümkünse ona yaklaşır ve sağ eliyle dokunur. Uygun şartlar oluştuğunda taşı öpmek de sünnet kabul edilir. Ancak bu davranış, kalabalığı yararak veya başkalarını sıkıştırarak yapılmamalıdır.
Taşa dokunmak ya da öpmek mümkün değilse kişi bulunduğu yerden Hacerül Esved’e yönelir, ellerini kaldırarak tekbir getirir ve eliyle işaret eder. Bu sırada “Bismillahi Allahu ekber” veya “Allahu ekber” demek yaygın uygulamalardandır. Önemli olan, selamlamayı sükûnet ve saygı içinde yerine getirmektir.
Hacerül Esved’in hizasına her gelişte aynı uygulama tekrarlanır. Tavaf sırasında taşın önünde uzun süre beklemek, öpmek için geri dönmek veya akışı durdurmak uygun değildir. Kişi, selamlamasını yaptıktan sonra Kâbe’yi sol tarafında bırakacak şekilde tavafa devam eder.
Kalabalıkta Selamlama Sırasında Dikkat Edilecekler
Hacerül Esved’in bulunduğu bölüm, tavaf alanının en yoğun noktalarından biridir. Bu nedenle özellikle yoğun ibadet saatlerinde taşa ulaşmaya çalışmak zorlaşabilir. İbadet edenlerin bedenî güvenliğini gözetmek, kadınları, yaşlıları ve çocukları sıkıştırmamak gerekir.
Selamlama uğruna itmek, çekmek, yüksek sesle tartışmak veya başkalarının tavafını kesintiye uğratmak ibadetin adabıyla bağdaşmaz. Hacerül Esved’e dokunamamak bir eksiklik sayılmaz; kişi uzaktan işaret ederek sünneti yerine getirebilir. İbadetin kabulü, yalnızca fiziksel olarak taşa ulaşmaya bağlı değildir.
Tavaf esnasında grup hâlinde hareket edenlerin birbirini beklemek için geçiş yolunu kapatmaması gerekir. Kişi, selamlamayı yaptıktan sonra akışa uyum sağlamalıdır. Görevlilerin yönlendirmelerine uymak ve belirlenen geçiş alanlarını kullanmak, hem kişinin hem de diğer ziyaretçilerin ibadetini kolaylaştırır.
Hacerül Esved’i Öpmenin ve İşaret Etmenin Hükmü
Hacerül Esved’i öpmek, Hz. Peygamber’in uygulamasına dayanan sünnetlerden biridir. Ancak bu sünnet, kişinin kendisini veya başkasını sıkıntıya sokmasını gerektirmez. Rahatça yaklaşma imkânı bulunan kişi taşı öpebilir; böyle bir imkân yoksa başka bir yönteme başvurur.
Taşa el ile dokunmak ve ardından eli öpmek de rivayet edilen uygulamalar arasındadır. Fakat kalabalık nedeniyle bunlar yapılamadığında sağ elle işaret etmek yeterlidir. İşaret sırasında taşın bulunduğu yöne dönmek ve tekbir getirmek, selamlamanın temel unsurları arasında değerlendirilir.
Bu uygulamaların hiçbiri farz değildir. Kişi, taşa yaklaşamadığı için tavafını eksik yapmış olmaz. Özellikle ilk kez umre veya hac yapanların, ibadet görevlilerinden usulü öğrenmesi ve mezhep farklılıkları konusunda güvenilir dinî rehberlikten yararlanması faydalı olur.
Tavafın Düzeni ve Selamlama Adabı
Hacerül Esved’i selamlamak tavaftan bağımsız bir gösteri değil, tavafın düzeni içinde yapılan bir ibadettir. Kişi niyet ettikten sonra Kâbe’yi soluna alır ve Hacerül Esved hizasından başlayarak tavaf eder. Her şavtın başlangıcında ve sonunda hizaya geldiğinde selamlama yapılır.
Tavaf sırasında dua etmek, zikirde bulunmak ve Kur’an okumak mümkündür. Ancak yalnızca belirli duaların okunmasının zorunlu olduğu düşünülmemelidir. Kişi, bildiği duaları samimiyetle yapabilir; kalabalığın akışını bozacak şekilde yüksek sesle dua etmekten kaçınmalıdır.
Selamlama esnasında gösterişten uzak durmak ve ibadetin özündeki kulluk bilincini korumak gerekir. Hacerül Esved’e ulaşamayan kişi, bulunduğu yerden işaret ederek tavafına devam eder. Böylece hem sünnete uyulmuş hem de diğer ziyaretçilerin hakkı gözetilmiş olur.