Vana ve musluk bağlantılarındaki sızıntılar, başlangıçta yalnızca nemlenme veya küçük damlalar şeklinde görülse de zamanla dolap içlerinde, duvar yüzeylerinde ve tesisat çevresinde daha ciddi hasarlara yol açabilir. Su kaçağı tespiti yapılırken yalnızca görünen damlanın kaynağına değil, bağlantı noktalarının tamamına, basınç değişimlerine ve suyun izlediği gizli yola bakılmalıdır. Özellikle Güngören su kaçağı tespiti ve Küçükçekmece su kaçağı tespiti gibi profesyonel hizmet aramalarında, sorunun doğru noktada belirlenmesi gereksiz kırma işlemlerinin önüne geçer.
Vana gövdesi ve mil kaçakları
Vana gövdesinde oluşan kaçaklar çoğunlukla gövde üzerindeki çatlaklardan, korozyondan veya üretim kaynaklı deformasyonlardan meydana gelir. Sızıntı bazen vananın çevresinde belirgin bir damla olarak görülürken bazen yalnızca yüzeydeki sürekli ıslaklıkla fark edilir. Kontrol sırasında vana tamamen kurulanmalı, ardından tesisat basıncı altında yeniden gözlemlenmelidir. Böylece eski nem ile aktif kaçak birbirinden ayrılabilir.
Vana mili çevresindeki kaçaklar ise açma kapama hareketleriyle artıp azalabilir. Mil keçesi veya salmastra yıprandığında, vana açık ya da kapalı konumdayken farklı miktarlarda su sızabilir. Vana kolunun gereğinden fazla zorlanması, bu parçaların daha hızlı bozulmasına neden olur. Mil çevresindeki nemin bağlantı dişlerinden geldiği sanılabileceği için inceleme sırasında damlanın en üstte oluştuğu nokta dikkatle belirlenmelidir.
Kaçağın kaynağını tespit etmek için bağlantı bölgesi temizlenip kurutulduktan sonra kısa aralıklarla yeniden kontrol yapılması yararlıdır. Basınç altında hızla büyüyen damlalar, gövde veya mil çevresindeki arızanın aktif olduğunu gösterir. Duvar içinde ilerleyen kaçak şüphesinde yalnızca vana çevresine bakmak yeterli olmayabilir; tesisat hattındaki basınç değişimi ve çevredeki yüzey belirtileri de birlikte değerlendirilmelidir.
Conta ve rekor kontrolleri
Conta ve rekorlar, vana ile musluk bağlantılarında sızdırmazlığı sağlayan temel parçalardır. Conta yüzeyinin sertleşmesi, ezilmesi, kesilmesi veya yanlış ölçüde seçilmesi bağlantıdan su kaçmasına yol açabilir. Rekor bağlantılarında ise dişlerin çapraz oturması, yüzeylerin tam karşılaşmaması ya da bağlantının montaj sırasında zorlanması sık rastlanan nedenler arasındadır. Bu nedenle yalnızca somun kısmına bakmak yerine bağlantının iki tarafı da incelenmelidir.
Kontrol sırasında bağlantı sökülecekse önce su akışı tamamen kesilmeli ve hatta kalan basınç güvenli biçimde boşaltılmalıdır. Eski conta tekrar kullanılmamalı; yuvasında kir, pas veya deformasyon bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir. Rekor yüzeylerinde çizik ya da çapak varsa yeni conta takılması tek başına kalıcı çözüm sağlamayabilir. Sızdırmazlık malzemesi kullanımı da bağlantı tipine uygun olmalı, gereğinden fazla sarım yapılmamalıdır.
Musluk altındaki esnek bağlantı hortumları, ara vanalar ve rekorlar birlikte değerlendirilmelidir. Bir noktadan sızan su, hortum yüzeyinden aşağı akarak başka bir bağlantıdan çıkıyormuş gibi görünebilir. Bu nedenle bölge temizlendikten sonra kuru bir bezle bağlantılar ayrı ayrı izlenebilir. Sızıntı yalnızca tesisat basıncı yükseldiğinde ortaya çıkıyorsa, statik kontrolün yanında basınçlı kullanım koşullarında da inceleme yapılması gerekir.
Sızıntının duvara ilerlemesi
Vana veya musluk bağlantısındaki küçük bir kaçak, duvarın içine doğrudan girmese bile sıva, dolap tabanı ya da seramik arkasındaki boşluklar boyunca ilerleyebilir. Su, yüzeyde en kolay hareket ettiği yolu izlediğinden lekelenme her zaman gerçek kaçak noktasının altında veya yanında görülmez. Boya kabarması, derzlerde koyulaşma, küf kokusu ve yüzeyde soğukluk bu tür ilerlemenin işaretleri olabilir.
Duvar içindeki sızıntının belirlenmesinde gözle kontrolün yanı sıra nem ölçümü ve basınç testi gibi yöntemlerden yararlanılabilir. Islaklığın dağılımı, kaçak bölgesinin yaklaşık yönünü gösterebilir; ancak tesisat hattının konumu bilinmeden yalnızca yüzey lekesine göre işlem yapılması hatalı sonuç verebilir. Özellikle sabit su tesisatlarında sayaç hareketi ve basınç kaybı birlikte değerlendirilerek aktif kaçak ile geçmişten kalan nem ayrılmalıdır.
Sızıntı uzun süre devam ettiğinde sıva ve yalıtım malzemeleri zarar görebilir, ahşap dolaplarda şişme ve metal parçalarda paslanma oluşabilir. Bu nedenle bağlantı onarılsa bile duvarın kuruma süreci takip edilmelidir. Yüzeydeki leke hemen kaybolmadığı için kaçağın sürdüğü düşünülmemeli; buna karşılık nem seviyesi düşmüyorsa gizli bir sızıntı ihtimali yeniden araştırılmalıdır.
Bağlantı sıkma sınırları
Vana, musluk ve rekor bağlantılarında yeterli sıkılık kadar doğru sıkma kuvveti de önemlidir. Bağlantının gevşek bırakılması sızıntıya neden olurken aşırı sıkma, conta yüzeyinin ezilmesine, dişlerin bozulmasına veya plastik parçaların çatlamasına yol açabilir. Özellikle plastik gövdeli vanalarda metal anahtarla yüksek kuvvet uygulamak, ilk anda kaçak görülmese bile ilerleyen dönemde arıza oluşturabilir.
Sıkma işlemi yapılmadan önce dişlerin temiz ve doğru eksende olduğundan emin olunmalıdır. Bağlantı karşılıklı oturmuyorsa somunu zorlamak yerine parça sökülüp yeniden hizalanmalıdır. Anahtar kullanılan bölgede kuvvet doğrudan ince gövdeye aktarılmamalı, mümkün olduğunda karşı anahtarla parçanın burulması engellenmelidir. Sıkma sonrasında su yavaşça açılarak bağlantı hem düşük hem de normal çalışma basıncında izlenmelidir.
Bir bağlantının sızdırması her zaman daha fazla sıkılması gerektiği anlamına gelmez. Conta hasarlıysa, rekor yüzeyi bozuksa veya dişler aşınmışsa ilave kuvvet sorunu çözmek yerine büyütebilir. Sıkma sonrası kaçak azalmıyor ya da bağlantı çevresinde çatlama belirtileri oluşuyorsa parça sökülerek yeniden değerlendirilmelidir. Doğru işlem, bağlantıyı zorlamak değil, sızdırmazlığı sağlayan parçaların uygunluğunu kontrol etmektir.
Parça değişiminin gerekli olduğu durumlar
Vana gövdesinde çatlak, derin korozyon veya kalıcı deformasyon bulunuyorsa parça değişimi genellikle onarımdan daha güvenlidir. Mil çevresindeki sızıntı salmastra veya keçe değişimiyle giderilebilse de milin kendisi aşınmışsa yeni sızdırmazlık elemanı kısa sürede yeniden kaçırabilir. Benzer şekilde, musluk bağlantı hortumlarında şişme, örgü tellerinde açılma veya uç kısımlarda paslanma görülmesi değişim gerektirir.
Conta ve rekor yüzeyleri temizlenmesine rağmen kaçak devam ediyorsa temas yüzeylerinde bozulma olabilir. Dişleri sıyrılmış, eğilmiş veya daha önce hatalı biçimde zorlanmış bağlantılar güvenilir şekilde sızdırmazlık sağlamaz. Uygun yedek parçanın seçilmesi sırasında çap, bağlantı tipi, çalışma basıncı ve sıcaklık koşulları dikkate alınmalıdır. Sadece dış ölçünün benzemesi, parçanın tesisata uygun olduğu anlamına gelmez.
Parça değişiminden sonra sistem kademeli biçimde basınçlandırılmalı ve bağlantı noktaları yeniden kontrol edilmelidir. Yeni parçada da sızıntı görülüyorsa montaj yönü, conta konumu veya tesisat hattındaki gerilim incelenmelidir. Duvar içindeki borunun bağlantıya sürekli yük bindirmesi, sağlam bir vananın bile kısa sürede kaçırmasına neden olabilir. Bu nedenle kalıcı çözüm için yalnızca görünen parçayı değil, bağlantıyı etkileyen tesisat koşullarını da değerlendirmek gerekir.